literatuurgeschiedenis.nl | de middeleeuwen
   1000       1100       1200       1300       1400       1500       1600       1700       1800       1900       2000    

Boeken kun je tegenwoordig overal kopen, zelfs bij de supermarkt, al voor een paar Euro. Het is daarom misschien moeilijk voor te stellen dat boeken in de Middeleeuwen heel kostbaar waren. Zo bezat de bibliotheek van Parijs in de dertiende eeuw minder dan duizend banden, terwijl de Leidse universiteit er nu meer dan drie miljoen heeft. Omstreeks 1400 was in Parijs de prijs van een gemiddeld boek gelijk aan het weeksalaris van een hoge ambtenaar. In de Italiaanse stad Pavia was de prijs van twee kerkelijke gezangboeken in 1485 zelfs hoger dan het bedrag dat een professor in een jaar verdiende! Boeken waren zo duur omdat ze met de hand werden geschreven: ze heten niet voor niets ‘handschrift’. Dat betekent dat ieder boek uniek was, en kostbaar.

Tot in de elfde eeuw werden handschriften vooral in kloosters gemaakt, in het zogenaamde scriptorium (van het Latijnse scribere = schrijven). Met de opkomst van de kathedraalscholen in de twaalfde eeuw, en universiteiten in de dertiende eeuw, verschenen er in de buurt van deze onderwijscentra ook boekateliers, waar beroepskopiisten handschriften maakten en verkochten. Het waren kleine winkeltjes waar vaak één persoon aan het werk was. Op de afbeelding hierboven zie je zo'n kopiist. In zijn rechterhand heeft hij een pen vast en in zijn linkerhand een pennenmes. Bovenop zijn lessenaar staat de legger, het voorbeeld dat hij wil kopiëren, en vlak voor zich heeft hij een vel perkament waarop hij het afschrift aan het schrijven is. Het is al voor de helft af. Van tevoren heeft de kopiist er lijntjes (liniëring) op aangebracht, om recht te kunnen schrijven. Op de legger en het afschrift ligt een gewichtje om te voorkomen dat het boek dichtklapt en het perkament omkrult. Bovendien geeft het aan waar hij precies gebleven is. Om zich heen heeft hij allerlei schrijfgerei. Zo zie je aan de linker zijkant van zijn lessenaar drie inktpotjes. In de boekenkast liggen twee reservepennen, een bril, nog drie inktpotjes en allerlei boeken en perkament.

Verder lezen

Beweeg de cursor over de afbeelding voor uitleg over de volgende elementen:


Kopiist
Afschrift
Legger
Inkt
Boeken
Lade