literatuurgeschiedenis.nl | de achttiende eeuw
   1000       1100       1200       1300       1400       1500       1600       1700       1800       1900       2000    
Elisabeth Maria Post
Utrecht 1755 - Epe 1812

Elisabeth Maria Post was één van die vrouwen die zich beroemd schreven in de achttiende eeuw, hoewel ze niet uit was op roem. Ze woonde het grootste deel van haar leven op het platteland en liet zich amper zien in het literaire circuit. Schrijven deed ze om haar gevoelens te uiten en haar meningen te verkondigen. Ze werd vooral bekend als sentimenteel schrijfster, maar experimenteerde ook met liefdespoëzie en schreef een aanklacht tegen de slavenhandel in de vorm van een briefroman.

Misschien moeten we ons Post voorstellen als Emilia, de hoofdpersoon van haar succesvolle debuut, de sentimentele briefroman Het Land (1788). Emilia is een jonge vrouw die alleen woont op het platteland en haar eigen gang gaat, veel tijd besteed aan intellectuele en artistieke activiteiten, en daarnaast de huishouding niet verwaarloost. Ze schrijft brieven met haar vriendin Eufrozyne die in de stad woont en zich beklaagt over het drukke stadsleven, de sociale verplichtingen en de smalltalk, waardoor ze tijd verspilt:

Mijn omstandigheden verplichten mij tot het omgaan met mensen van geheel verschillende soort. Ik heb veel gelegenheid om kennis op te doen van het menselijk hart: maar helaas! ten koste van mijn dierbare tijd; en als ik de waarde daarvan besef, hoe onuitsprekelijk lastig vind ik dan die uren die ik verspillen moet met tijdsbestedingen die geen duurzaam genoegen, wat zeg ik? geen enkele vergenoegde nagedachte kunnen achterlaten!

Het land, een liefdesverklaring aan de natuur, maakte van Post op slag een beroemdheid en bezorgde haar het honorair lidmaatschap van het Haagse dichtgenootschap ‘Kunstliefde spaart geen vlijt’. Op de Veluwe schreef Post vervolgens haar magnum opus, de driedelige briefroman Reinhart, of natuur en godsdienst (1791-1792). In deze roman verwerkte Post delen uit het leven van haar broer Hermanus, die in 1774 naar Guyana vertrok en daar een plantage had. Post had nog nooit van haar leven een slaaf of een plantage gezien, maar muntte uit in natuurbeschrijvingen van de tropen. Reinhart, de hoofdpersoon van de roman, is een van de eerste personages in de Nederlandse literatuur die zich uitspreekt tegen de slavernij:

Al die mooie velden die ik hier en daar, wijd en zijd zie liggen zijn dan alle door het gedwongen zweet van beroofde, mishandelde mensen bebouwd en zijn gehuld in een treurige nevel van onrechtvaardigheid, die mij misselijk maakt en doet zuchten.

Net als alle andere schrijvende vrouwen in de achttiende eeuw vormde Post zichzelf tot schrijfster. Ze kwam uit een rijke Utrechtse familie, maar belandde op het Veluwse platteland na een faillissement van haar vader. Daar, in alle armoede, ontwikkelde Post, behalve een levenslange passie voor de natuur, ook haar schrijftalent. Modern openhartig en schokkend was, volgens velen, Posts bundel Gezangen der liefde (1794). Voor het eerst beschreef een vrouw haar gevoelens van verliefdheid voor een man.

Nu, helaas! is hij verdwenen,
   ’k Zit mistroostig weer alleen!
Nu is de aarde mij weer aarde,
   Die mij toen een hemel scheen.

Nu is alles wat ik aanzie,
   Met een droevig floers bekleed;
Ieder voetpad vindt een zuchtje
   Uit een missend hart gereed.

Al de bosjes, al de laantjes,
   Waar ik keuv’lend met hem trad,
Al de bankjes, al de hutjes
   Waar ik rustig naast hem zat;

Al de beekjes – alles, alles,
   Roept zo somber: “Hij is weg!”
Luider nog klinkt in mijn hart
   De eigen klaagtoon: “Hij is weg!”
Verder lezen
Portret van Elisabeth Maria Post .
Van Het Land verschenen in één jaar drie drukken .
Elisabeth Maria Post schreef openhartig over haar verliefdheid in Gezangen der Liefde .
Antikoloniale standpunten in Reinhart .